🛕 ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ଓ ଇତିହାସ।

---

🌿 ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଅଦ୍ଭୁତ ଇତିହାସ ଓ ନିର୍ମାଣ କାହାଣୀ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଯାହାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ “ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର” ବୋଲି କହୁଁ, ତାହା ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ସହରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ | ଏହି ମନ୍ଦିର କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ନୁହେଁ, ସାରା ଭାରତ ଓ ବିଶ୍ବର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସ୍ଥା, ଭକ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ |

🕉 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର କାହିଁକି ନିର୍ମାଣ ହେଲା?

ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ — ଅର୍ଥାତ “ଜଗତର ନାଥ” | ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରିବା, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଭକ୍ତିର ମାର୍ଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଏଠି ଆବିର୍ଭାବ ହେଲେ |ପୁରୀ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ପଛରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ରହିଛି | ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ — ଏହା ଭଗବାନ, ରାଜା ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତୀକ |

---

👑 କିଏ ନିର୍ମାଣ କଲେ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର?

ଇତିହାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରଟି ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ ଗଜପତି ରାଜା ଅନନ୍ତବର୍ମା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ | ସେ ଗୋଟିଏ ମହାନ ରାଜା ଓ ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଜଣେ ବଡ ଭକ୍ତ ଥିଲେ | ଏହା ପ୍ରାୟ 11ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ (1078–1148 AD) ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା |ରାଜା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ଏହାକୁ ସମାପ୍ତ କଲେ | ଏହା ମନାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପୁରା ସମ୍ପୂର୍ଣ ହୋଇଥିଲା |

---

🕰 କେବେ ଓ କେମିତି ନିର୍ମାଣ ହେଲା?

ପୁରୀ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ 11ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ 12ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା |
ଏହି ମନ୍ଦିରଟି କଳିଙ୍ଗର ନିଜସ୍ଵ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା — ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ନିର୍ମାଣ କଳାର ଗୋଟିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦାହରଣ ଅଟେ |

ମନ୍ଦିରର ନୀଳଚକ୍ର , ଯାହାକୁ “ଶିଖର” ବୋଲାଯାଏ, ପ୍ରାୟ 214 ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଅଟେ | ମନ୍ଦିରଟି ଅନେକ ବିରାଟକାୟ ପଥର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି |
ସେତେବେଳେ ଏତେ ଏହି ବିରାଟ ମନ୍ଦିର ଗଠନ କରିବା ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ପଥର ଶିଳ୍ପୀ,କାରିଗର ଓ ଶ୍ରମିକ ରାତିଦିନ କାମ କରିଥିଲେ | ପୁରାତନ ଯୁଗରେ ଏହି ବିରାଟ ମନ୍ଦିର କିପରି ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା , ତାହା ଭାବିଲାବେଳକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ କରିଥାଏ ।

---

🌺 ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କାହାଣୀ

ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ ପଛରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିମୟ ଓ ରହସ୍ୟମୟୀ କାହାଣୀ ଟିଏ ଅଛି —

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିଲେ , ଥରେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ | ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଭଗବାନ ସ୍ଵୟଂ ଏକ ଦାରୁ ଆକାରରେ (ପବିତ୍ର ଗଛର କାଠରେ ) ତାଙ୍କୁ ଦେଖା ଦେଲେ ଓ କହିଲେ —
“ମୋ ପାଇଁ ଏକ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କର, ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ଏହି ଦାରୁରୁ ତିଆରି ହେବ |”

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସ୍ବପ୍ନ ଦେଖିବା ପରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାପାଇଁ ମନସ୍ଥ କଲେ | କିନ୍ତୁ ମୂର୍ତ୍ତି କିଏ ତିଆରି କରିବେ ତାହା ରାଜା ଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରୁଥାଏ | ସେହି ସମୟରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପୀ (ଯିଏ ବାସ୍ତବରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବ) ଆସି କହିଲେ,
“ମୁଁ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ଅଛି — ଆପଣ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ 21 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବେ ନାହିଁ | ଯଦି ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଦ୍ବାରା ଖୋଲିଦେବେ , ତାହାହେଲେ ର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣରେ ବିଘ୍ନ ଘଟିବ ”।

ରାଜା ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ | ତେଣୁ ବୃଦ୍ଧଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରୁଥିଲେ |
କିନ୍ତୁ କିଛି ଦିନଗଲା ପରେ, ମନ୍ଦିର ଭିତରୁ କିଛିଶବ୍ଦ ନଶୁଭିବା ଯୋଗୁଁ ରାଣୀ ‘ଗୁଣ୍ଡିଚା’ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଓ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବାପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କରି ବ୍ୟତିବ୍ୟସ୍ଥ କରିଚାଲିଲେ |ତେଣୁ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ମନ୍ଦିର ଦ୍ଵାର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଭଗବାନ ରୂପରେ ମୂର୍ତି ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ |
ସେଥିପାଇଁ ମୂର୍ତ୍ତି ଗୁଡିକ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲା — ହାତ ଓ ପାଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥିଲା |
ତେଣୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଅସପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିରେ ରହିଛି |

କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହିଛି — ଏହାସିନା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ ରହିଗଲା କିନ୍ତୁ ଏହିମୂର୍ତ୍ତି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ପାଗଳ କରିଦେଇଥାଏ ।

---

🌼 ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପ୍ରତିମାର ରହସ୍ୟ

ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ, ବଳଭଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ, ଓ ସୁଭଦ୍ରା ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରା ଦେବୀ |
ଏହି ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଦେଖିବାପରେ ଭକ୍ତମନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭକ୍ତିଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ପୁରୀ ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସେଇ ମାତ୍ର ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠି ଏହି ତିନି ଦେବତା ଏକାସାଥି ଅବସ୍ଥିତ | ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା “ପୂରୀ ରଥଯାତ୍ରା” ନାମରେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ |

---

🪔 ମନ୍ଦିରର ଅଦ୍ଭୁତ ରହସ୍ୟମୟ ତଥ୍ୟ

1. ମନ୍ଦିର ଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ନୀଳଚକ୍ରକୁ ଯେଉଁ ଦିଗରୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପଟକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ।
2. ମନ୍ଦିରର ଶୀର୍ଷରେ ଥିବା ଧ୍ୱଜା (ପତାକା) ପ୍ରତିଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ — ଏହି ପତାକାକୁ ମନ୍ଦିରର ଜଣେ ସେବକ ପ୍ରତ୍ଯେକ ଦିନ ମନ୍ଦର ଚଢି ଧ୍ୱଜା (ପତାକା) ବଦଳାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ନୀୟମଟି 1000 ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରତିଦିନ ଚାଲିଆସିଛି |
3. ମନ୍ଦିର ଶିଖର ଉପରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ବିମାନ ଉଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ — ଏହି ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ରହସ୍ୟ ହୋଇ ଅଛି |
4. ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ପାଦ ରଖିଲେ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେନି, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଆସିଲେ ସେହି ଶବ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶୁଣିହୁଏ |
5. ମନ୍ଦିର ରସୋଇଘର (ଆନନ୍ଦ ବଜାର) ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରଷୋଇଘର, ଯେଉଁଠି ଦିନକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ |

---

🌾 ପୁରୀ ମନ୍ଦିରର ମହତ୍ତ୍ୱ

ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ହେଉଛି ଭାରତର ଚାରିଧାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ — (ଦ୍ୱାରକା, ରାମେଶ୍ୱର, ବଦ୍ରିନାଥ ଓ ପୁରୀ) |
ଏଠିକୁ ଯାଇ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି ମାନାଯାଏ |
ପୁରୀର ରଥଯାତ୍ରା ମହୋତ୍ସବ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଜଣାଶୁଣା | ଏହି ଦିନ ତିନି ଦେବତା ଜଗନ୍ନାଥ , ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ଶୁଭଦ୍ରା ନିଜ ନିଜ ରଥରେ ବାହାରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବଡଦାଣ୍ଡରେ ଦର୍ଶନଦେଇ ନିଜ ମାଉସୀ ଘରକୁ ବୁଲିବାପାଇଁ ଯାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦଶଦିନ ପରେ ପୁନଶ୍ଚ ଫେରି ଆସନ୍ତି ଓ ଏହାକୁ “ବାହୁଡା ଯାତ୍ରା“ କୁହାଯାଏ |

---

ଶେଷରେ …

ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର କେବଳ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ — ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି, ଆସ୍ଥା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ |
ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ମନ ଅନେକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଭକ୍ତି ବଢ଼େ, ଓ ଜୀବନରେ ନୂଆ ଆଶା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ |